(၁) “ အခေါၚ်အရာကောန်ဍုၚ်အရၚ် မလီုလာ်အာ” ကြဴနူဍုၚ်ပိုယ် က္လိဂွံဗၠးၜး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတု ဂျာန်နျူအာရဳ(၄)တုဲ ရဲတၠအဝဵုတံ ကၟာတ်ထောံ အခေါၚ်အရာ ကောန် ဍုၚ်အရၚ် ဂမၠိုၚ်ရ။ အခေါၚ် အရာတံ ဂှ် အတိုၚ်ညး အာက္ဍိုပ် သ္ကိုပ် ဗိုလ် အံၚ်သာန်တံ မကဵု ကၠုၚ်ဂတိပါၚ် မတွံဂး "အခေါၚ် တုပ်သၟဟ်’’ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်၊ တွဵုရးညး ကုညး အခေါၚ် အုပ်ဓုပ်ပိုၚ်ပြဳ" နကဵု အဝဵု ပိတန် ကေုာံ အခေါၚ် ဖန်ဖက် ကံကုသဵု ဇကုကေတ်ကေတ် (Self-determination) နကဵု ဂၠံၚ်တရဴ ဝါဒ ဘဒ္ဒရာ ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ(Federal Democracy) ဗွဲမပေၚ်ဗဒှ်တံဂှ် ဒးဒုၚ် လီုလာ်အာရ။ တၠအဝဵု အဆက်ဆက်တံ သီထောံ အဝဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ကီု သီုကဵု အခေါၚ်အရာ ကောန်ဍုၚ် အရၚ်တံအိုတ်တုဲ အာစိုပ် သၟဝ်ဒၞပ်ပၞာန် တၠအဝဵု စဵုတ္ၚဲဏံရ။

ဆီဟီုအရေဝ်မှ···

ညးမဒယှ်တှ်ပြာကတ် ကောန်ဂကူမန်ပိုဲမွဲ နာဲပါန်လှဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၂၈၄ သၞာံ ဂိတုစဲ ( ၄ ) မံက် (၂၀/ ၃/၁၉၂၃ )ဂှ် က္တဵုဒှ်မၞိဟ်ပ္ဍဲဒေသၜဳဂြာၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုကောန်ထပှ်ဂှ် နာဲပါန်လှ ဒှ်ကောန် မရနုက်က်ဵုစတုတ္ထရ။ ကာလအဝဲမဍောတ်သွတ်တေံ ကတ်ဗ္တောန်ကေတ်လိက်မန်, လိက်ဗၟာ, လိက်အေၚ်္ဂ လိက် ပ္ဍဲဇရေၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝိသုဒ္ဓ ပ္ဍဲဘာကွာန်ကအ်ဗိန်ဂှ်ရ။ ယၟုမကော်ခဴစပ္ဍဲသ္ၚိဂှ်တုန် “အဍောတ်” မ္ဂးရ။

ကမ္မတဳပံင်မန်ဍုင်သ္အာင်ကဵု ဂကောံမန်ဍုင်သေံတအ် သွက်ဂွံပံင်တောဲအာ ပရေင်ကမၠောန် အနာဂတ်တေံတုဲ ညးစၞးၜါလ္ပာ်တအ် ဆဵုဂဗသဳကၠဳလဝ် ပ္ဍဲဘာဝါတ်ဗံ ဍုင်မဟာချာဲရ။ ကောံဓရီုဝွံ သ္ပအဓိကကဵု တင်ရန်တၟအ်ပါ် ပရအ် ကဏ္ဍပရေင်ပညာတုဲ သဳကၠဳလဝ်ရ။